ცხინვალის ქართული თეატრის ფესვები დაკავშირებულია გამოჩენილი საზოგადო მოღვაწის, მწერლის, შექსპირის კონგენიალური მთარგმნელის ივანე მაჩაბლის სახელთან. 1875 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტდამთავრებული ივანე მაჩაბელი, ცხინვალში ღარიბი სტუდენტების დასახმარებლად გამართული ადგილობრივი სცენისმოყვარეთა წარმოდგენის მოთავე იყო. იმ დროის გაზეთ „დროებაში“ (1875 წ. 12. 09. N104) ვკითხულობთ: „ცხინვალში წარმოადგინეს „გაყრა“ გ. ერისთავისა, აგვისტოს 31–ს, კვირა დღეს, უფ. ალექსანდრე ოჰანოვის სახლში საზოგადოდ წარმოდგენა მშვენივრად წავიდა, რომ თვით თბილისშიც იშვიათია ხოლმე ასე კარგად წარმოდგენა. კაცებში უნაკლოდ აღასრულეს თავიანთი როლები ზაალ მაჩაბელმა – პავლეს როლი, ივანე მაჩაბელმა – ივანეს როლი და ნატო გაბუნიამ სეკრეტრის როლი. ნინოსი და შუშანას როლები აღასრულა ანასტასია მაჩაბლისამ, მაკრინესი და თათულასი – ეფემია მაჩაბლისამ, ყარდაშვერდისა – ა. ალექსეევისამ. სამივემ თავიანთი როლები კარგად აღასრულეს, მაგრამ უმშვენიერესად, უნაკლოდ და სწორედ რომ არტისტულად აღასრულა თავისი როლი ეფემია მაჩაბლისამ...დანარჩენებსაც ურიგოდ არ უთამაშიათ”. 1892 წელს პატარა ლიახვზე ხიდის ასაგებად ავქსენტი ცაგარელის, ნატო გაბუნიას და ზაალ მაჩაბლის მონაწილეობით სცენისმოყვარულებმა წაროადგინეს ზ. ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოში“, ხოლო 1894 წელს წიგნსაცავის დასახმარებლად ეფემია მაჩაბლის ხელშეწყობით დაიდგა: ვალერიან გუნიას კომედია „ვაის გავეყარე და ვუის შევეყარე“ და ვოდევილი „ხოლვერობა“.1879 წელს სცენისმოყვარეებმა ცხინვალში კვლავ გამართეს წარმოდგენა, მოლიერის „ძალად ექიმი“, რომელიც ივანე მაჩაბელმა თარგმნა ფრანგულიდან. 1892 წელს განახორციელეს ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა“. ამის შემდეგ ცხინვალში წარმოდგენების გამართვას უფრო ინტენსიური ხასიათი მიეცა. 1895 წელს წელს მდინარე ლიახვის პირას აიგო საზაფხულო სათეატრო შენობა „როტონდა”, რომელიც 1902 წელს ხანძარმა გადაწვა. 1911 წელს საგასტროლოდ მოიწვიეს ვ. ჩერქეზიშვილი. ცალკეული სპექტაკლებით ჩამოდიოდნენ: მაკო საფაროვა–აბაშიძისა, ვალერიან გუნია, კოტე მესხი. ცხინვალში ახალი სათეატრო შენობა 1909 წელს გაიხსნა. მაგრამ 1927 წელს ტირიფონის არხის მშენებლობის გამო აღებული იქნა. სცენის მოყვარეებმა გრიგოლ მებურნუთოვის თაოსნობით პროფკავშირების კლუბში გააგრძელეს მოღვაწეობა.
